Muiterij op de C-compagnie

Toen we het plakboek van Rinus Kweekel doorbladerden, kwamen we een pagina met foto's tegen waarboven stond: "Muiterij op de C-compagnie". "Ik weet echt niet meer wat dat betekent", zei Rinus. Nou, ik wist het nog precies. Wat ons toen overkwam, ben ik nooit vergeten. In een weekend in april/mei van 1965, mogelijk op de vrijdag voor het paasweekend, vond die sensationele gebeurtenis plaats. Hier komt het verhaal over die muiterij.

De nieuwe PC Lijnpeloton

De pelotonscommandant (PC) van het Lijnpeloton, 2e luitenant Wil Adriaans, was afgezwaaid. Zijn opvolger kwam echter pas een paar weken later. Daardoor had Wil Adriaans geen mogelijkheid om die opvolger in te werken. En bekend te maken met de ritus en gebruiken in de parate hap.

Een paar weken na het afzwaaien van Adriaans arriveerde zijn opvolger: vaandrig Baas^*). Het was een stip, die ze bij de officiersopleiding hadden vergeten te vertellen, dat een reut strepen, stippen of sterren niet voldoende zijn om een bevel uitgevoerd te krijgen.

Kees Tijs heeft hem zes wekenlang als chauffeur met de Munga naar Laren bij Hilversum gereden en mocht dan in restaurant "De Witte Bergen" gaan lunchen.

Vaandrig Baas was een paar weken op de compagnie en in die korte tijd had hij het al totaal verbruid bij het Lijnpeloton.

In dat bepaalde weekend was hij officier van de week en stond dus boven de sergeant van de week (SvdW). De officier van de week zagen we eigenlijk nooit. Alles werd normaal door de SvdW opgeknapt. En de officier van de week bleef op een afstandje toekijken.

Onheil

Vaandrig Baas was op zijn eerste dag als officier van de week bij het avondappel aanwezig. Terwijl wij in ons normale tempo naar buiten liepen, stond hij bij de uitgang van de compagnie met zijn armen te zwaaien en te schreeuwen dat wij harder moesten lopen.

Het was na 17.00 uur. De dienst zat er op en niemand zag er de noodzaak van in om buiten diensttijd nog een beetje fanatiek te zijn. Iedereen kwam dus op het gebruikelijke tempo naar buiten gelopen, niet wetende welk onheil er zich binnen tien minuten zou voltrekken.

Toen we buiten stonden aangetreden riep hij dat hij niet tevreden was over het aantreden en dat het afgelopen moest zijn met het ongedisciplineerde aantreden. Hij eiste dat we binnen een paar seconden na het fluiten buiten zouden staan.

Tijd zat

Hij was echter vergeten dat de mannen in de parate hap, afhankelijk van hun lichting, 12 tot 19 maanden de tijd hebben om naar buiten te lopen. En dat meer dan de helft van de compagnie nog in La Courtine was geweest en daar korte metten had gemaakt met dit soort op macht beluste figuren. Bovendien had hij niet door, dat bij de Verbindingsdienst nogal wat pientere mannekens zaten, die niet zo maar iets uitvoerden als ze er het nut niet van inzagen. Zeker niet na diensttijd.

Gedonder in de glazen

Toen hij klaar was met zijn donderspeech, viel er een korte stilte. Uitgerekend op dat moment viel mijn aluminium drinkmok uit mijn hand en kwam met kletterend geraas op de straat terecht.

Vaandrig Baas schreeuwde dat ik moest uit treden. Ik trad uit de compagnie en voor het front van alle mannen begon hij me verrot te schelden. Hij donderde, dat iedereen die niet exact deed wat hij wilde hetzelfde lot zou ondergaan. Ik moest naar de weekkamer toe. Hij zou daar later wel met mij afrekenen.

De aangetreden mannen hadden met aandacht en verbazing het hele tafereel gevolgd. In het begin had iedereen gedacht, dat de stip alleen maar een geintje maakte en ons even wilde testen. Maar nu bleek dat het hem ernst was: hij wilde ons zijn mores van de parate hap bijbrengen. Iedereen realiseerde zich plots, dat een volkomen groentje nota bene buiten diensttijd, ons als zijn speeltjes zag en ons kunstjes wilde leren.

Terwijl ik naar de weekkamer liep, klonk er opeens afkeurend geroep uit de rijen. In het bijzonder de stoere jongens van het Lijnpeloton roerden zich. Baas pikte het rumoer niet en brulde om stilte.

Hij liet de mannen inrukken en weer aantreden. De jongens geloofden hun oren niet. Het commentaar vanuit de rotten loog er niet om. Baas stikte zowat van woede en eiste dat er niet gesproken werd tijdens het aantreden. De mannen gingen terug naar de kamer. Hij floot weer voor appel. In het gebruikelijke drafje trad de compagnie aan. Het aantreden ging iets sneller dan de eerste keer. Maar dat kwam vooral doordat iedereen al op de kamer klaar stond om op het eerste fluitsignaal naar buiten te komen.

De vaandrig was niet tevreden. Hij liet weer inrukken en floot voor de derde keer voor het appel. Dit keer was het commentaar vanuit de rijen helemaal niet meer van de lucht.

De vierde keer

Nog was hij niet tevreden en weer liet hij de club inrukken. Toen gebeurde er iets ongelooflijks. Bij zijn vierde fluitsignaal kwam niemand meer de kamer uit! Hij kon zijn ogen niet geloven, stond als een gek te fluiten, maar er bewoog niets. Baas raakte over zijn toeren en liet de SvdW iedereen op rapport CC slingeren. Iedereen, behalve diegenen die op dat moment op de weekkamer waren of elders aan het werk.

Op de weekkamer heb ik samen met de SvdW, door de ramen van de weekkamer, het hele heen- en weer rennen met open mond van ongeloof staan te bekijken. Ik zou nu wel eens willen weten wie toen die SvdW ook al weer was.

De SvdW zat met zijn handen in het haar. Hij wist precies hoe hij het hele probleem kon oplossen: "Vaandrig gaat u nu even lekker vissen". En "Mannen, de stip is gaan vissen. Hij heeft zijn lolletje gehad, kunnen we nu even samen lekker gaan eten?" Maar hij werd compleet overruled door de ophol geslagen vaandrig.

Huisarrest

De hele compagnie kreeg huisarrest en die avond was er geen eten voor ons. Toen was de bok pas echt vet. Er waren mannen bij die echt wel van een opstootje hielden.

Dicky Huijsmans was pas naar de James Bond film "Goldfinger" geweest en wist alles van de gadgets die in die film voorbij kwamen. Hij zette een FM radiozender in elkaar. Iemand anders was diskjockey en begon onder de naam "Vrije Radio Schakel" op de FM band met die zender radio-uitzendingen die in de hele Oranje-Kazerne te ontvangen waren. Er werd zelfs afluisterapparatuur in elkaar gezet, maar of die ook geplaatst is, dat weet ik niet meer.

Ik heb de hele heisa een uur lang vanaf het bordes mogen bekijken. Toen werd ik de weekkamer uitgebanjerd en moest ik terug naar de kamer.

De dag erna floot de SvdW om zes uur voor reveille. Maar er kwam niemand het bed uit. De chaos was compleet. CC 1e luitenant Henk Duivelshof moest terug komen van verlof en marcheerde ons zelf naar de eetzaal. De compagnie bleef onder huisarrest. "Vrije Radio Schakel" zond op ongeregelde tijden het laatste nieuws uit. Op de Oranje-Kazerne ging het als een lopend vuurtje rond, dat er muiterij was bij het 11Verbindingsbataljon. Toen het weer avond werd, was vaandrig Baas niet meer op de compagnie.

Topoverleg

De dag erop was er topoverleg met de hotshots van de Bataljonstaf. Overste Duque,  plv. bataljonscommandant majoor Nic. Baden en uiteraard luitenant Duivelshof. Waarschijnlijk kreeg hij de opdracht om de kwestie op te lossen. Niemand zat te wachten op berichten in de pers over de muiterij van een hele compagnie.

Luitenant Duivelshof kwam rond 11 uur terug. We moesten aantreden in de hal van het gebouw. Ik zie hem nog boven op het bordes staan. Hij hield een speech waarin hij o.a. zei dat de vaandrig was overgeplaatst en het gedonder afgelopen moest zijn. Anders kwamen we allemaal voor de krijgsraad.

Dit was echter een praatje voor de vaak. Er moest juist voorkomen worden, dat de hele compagnie in Arnhem zou staan.

In feite zei luitenant Duivelshof niets anders, dan wat de SvdW twee dagen ervoor al had willen zeggen. "De vaandrig is elders gaan vissen. We gaan nu weer gewoon aan het werk". Luitenant Duivelshof liet de SvdW fluiten voor middagappel. We traden op onze gewone manier aan en we werden naar de eetzaal gemarcheerd. Alles was weer normaal.

Het was ongelooflijk, dat het handelen van één (aanstaande) officier er toe leidde, dat een situatie zo snel volkomen uit de hand liep. En er iets ontstond wat juridisch "muiterij" kon worden genoemd. Een volledig onnodige muiterij. Die niemand gewild had en waar niemand op had zitten wachten. Er ging dan ook in snel tempo een berg zand over de gebeurtenis.

Het was nog een paar dagen gesprek van de dag, maar toen ebde de sensatie weg en gingen we weer over tot de orde van de dag. En "Vrije Radio Schakel" staakte de uitzendingen.

Sergeantenkerkhof

Van vaandrig Baas hoorden we later dat hij naar legerplaats "De Wittenberg" was overgeplaatst en was gedegradeerd tot sergeant. Weer later begrepen we dat hij nog verder was gedegradeerd en als korporaal was afgezwaaid.

1e luitenant Duivelshof werd reeds na enige maanden op de C-compagnie vervangen door 1e luitenant de Vries.

Ger Vossen vertelde dat legerplaats "De Wittenberg" de bijnaam "sergeantenkerkhof" had. Omdat alle gedegradeerde sergeanten naar "De Wittenberg" werden overgeplaatst. Aan die bijnaam kan er dus nu nog eentje worden toegevoegd.

Vaandrig Baas werd enige weken later opgevolgd door vaandrig Timmermans die door het Lijnpeloton met een feestje werd ingehuldigd.

Kees Blokker, Voerendaal, 20 oktober 2008. Met bijdragen van Leen den Boer, Appie Hammink, Rinus Kweekel, Jan Rikken, Ger Vossen.

^*)de naam is gefingeerd