In de basisopleiding kregen we instructie in alle mogelijke militaire zaken. Meestal was dat gewoon praktijkonderwijs, zoals exercitie of schietles. Daarnaast kregen we ook veel instructiefilms te zien. De film "De Soldaat En Zijn Omgang Met Vrouwen (of zoiets)" was daar een voorbeeld van. Ik heb die film al even aangestipt. Frans herinnerde zich nog meer daarover. Om ons te behoeden voor misstappen met die dames van lichte zeden werden de adressen van die dames bij de sergeant van de week opgehangen. Zodat we wisten waar het niet veilig was. Maar waar het wel heel spannend was. Op bepaalde dagen waren er in de buurt van die adressen altijd opvallend veel soldaten.

Maar goed, in die film waren dus de resultaten te zien van het bezoek aan die niet veilige dames. En dat waren best onprettige plaatjes. Ik hield me de hele tijd maar voor: "Het is maar film, het is maar film, het is maar film". Zo leerde ik in elk geval wat "Venerische ziekten" waren (ik ben deze week toch echt een paar mensen tegen gekomen, die nog nooit van het woord gehoord hadden, ja echt waar!!!!).

Het was de tijd van geen-sex-voor-het-huwelijk (iedereen was overigens stik jaloers op diegenen die al tien jaar verder waren in hun denken en doen). Toen ik de dienst in ging zong ik nog uit volle borst "Alle duiven op de Dam, sha-la-la-li, sha-la-la-la". Maar na afloop van deze film neuriede ik alleen nog maar "Je t’aime. . . . moi non plus".

Frans van Gils herinnert zich nog heel goed de waarschuwing om je vooral seksueel te onthouden, zelfs bij je vriendin. En aan het eind van die waarschuwing draaide de camera naar een schilderijtje waarop een vrouw een kind de borst gaf. Er brak een enorm gejoel los in de zaal. De waarschuwing ontging de toeschouwers. Na een paar weken binnen zitten, hadden die meer aandacht voor het gedeeltelijk ontblote bovenste deel van de moeder met kind.

Tankherkenning of EHAF (Eerste Hulp Aan het Front) waren ook een paar van die films. Meestal kregen we vóór de film al instructie over het onderwerp. Vervolgens werd de film vertoond en daarna volgde nog een nabespreking. De film "De ondergang van de B. Compagnie" liet zien wat er kon gebeuren als we niet alle dingen die we geleerd hadden op de juiste manier uitvoerden.

Het was allemaal heel professioneel verfilmd. Maar hier en daar kon je je niet aan de indruk onttrekken dat Charlie Chaplin of Buster Keaton aan het script hadden meegewerkt.

De films waren oude Amerikaanse instructiefilms, die nog uit de Tweede Wereldoorlog stamden. De vijanden in de films waren altijd Japanners (zoiets zouden ze nu niet meer durven te maken). De films waren al ontelbare malen vertoond. Dat kon je merken ook. Ze zaten vol verticale krassen en kabels. Het geluid had zoveel ruis dat het leek of er in de film altijd een tropische regenbui aan de gang was. Maar dat paste dus wel goed bij die Japanners.

De B-compagnie uit die film was in elk geval bevolkt met alle mogelijke figuren, waarvan je je kon afvragen of die eigenlijk wel militaire instructie hadden gekregen.

Rode draad in de film was Jan Soldaat die clandestien zijn PSU had aangepast en lak had aan alles wat men hem had voorgehouden.

Zo was daar ’n Jan die zijn dienstkistjes niet tijdig had laten verzolen. Tijdens een oorlogspatrouille slopen zijn maten en hij door een woud. Plotseling trapte hij op een tak met een grote stekel. De stekel ging dwars door zijn versleten schoenzool. Geschrokken riep hij luid: "Au". De verstopte vijand hoorde die harde kreet, wist waar hun tegenspelers zaten en hoefde hen alleen nog maar naar de eeuwige jachtvelden te helpen.

En er was een andere Jan Soldaat. Deze was de hele dag bezig met het naar binnenwerken van cola, gevulde koeken en andere (voor ons toen nog onbekende) lekkere vette happen als donuts en hamburgers. Die stommerik vond dat lekkerder dan het eten uit zijn noodrantsoen! (Dit kon trouwens alleen maar in een Amerikaanse instructiefilm gebeuren, want een Nederlandse dienstplichtige kon al dat slechte eten niet betalen van zijn 1,00 gulden soldij per dag).

Afijn, Jan was intussen zo rond als een olifant geworden. Vervolgens ging hij met zijn peloton op patrouille in vijandelijk gebied. Hij moest de munitie dragen. Maar door zijn slechte conditie en omvang kon hij het niet meer optillen. De munitievoorraad ging dus niet mee op patrouille. Ook dit peloton werd, bij gebrek aan die munitie, door de Japanners in de pan gehakt.

En je had de metaalbewerkende Jan Soldaat. Hij had wat aan het trekkermechanisme van zijn karabijn geknutseld en de veiligheidspin er vanaf gevijld. Tijdens een patrouille struikelde hij en trok tijdens die val aan de trekker. Het geweer ging met een knal af. De vijand hoorde dat en ging in hinderlaag liggen. En weer was er een peloton van de B-compagnie minder.

Ook individueel kon je maar beter alle instructies naleven. Getuige het volgende voorbeeld.

Het helmnetje diende als camouflage voor de buitenhelm. Je moest het over de helm spannen en daarna de mazen vol steken met heide of van bomen gerukte takken (wat zou de milieubeweging daar wel niet van zeggen, vandaag de dag?). Als het netje niet over de helm was gespannen, moest je het losjes om je nek hangen. Beslist niet aan de voorkant dicht knopen of zo.

Daar was die Jan Soldaat die dat wél had gedaan. Ook hij ging op patrouille. Sluipend door het bos zag hij een Japanner over het hoofd die achter een boom verstopt stond. Toen hij die voorbij was, sprong de Jap te voorschijn. Hij greep Jan van achteren bij het dicht geknoopte helmnetje. Daarmee werd de luchtpijp van onze Jan afgesloten. En na enig tegenspartelen was dat het einde van de rol van die Jan Soldaat in die film.

Hoewel ik nooit goed heb begrepen, dat die kleine Japanner zo goed bij de nek van die lange Amerikaan had kunnen komen. Hij moet achter die boom minstens op een ladder hebben gestaan.

Het resultaat van al die doden was wel dat we met nog meer aandacht naar de lessen van onze instructeur luisterden. We hingen als het ware aan zijn lippen. Zo iets beleven, daar waren we toch niet voor in het leger gegaan?

En zo leerden we met de films en de instructeur vele dingen waarvan we de meeste in ons burgerleven nooit zouden kunnen gebruiken

Maar sommige dingen kwamen wel van pas:

Zorg altijd dat je tank gevuld is,

Zet de auto altijd achteruit op een parkeerplaats of in een garage,

Zorg altijd dat de batterijen vol zijn en zorg voor voldoende reserve batterijen,

Controleer regelmatig het oliepeil en de bandenspanning,

En laat twee keer per jaar je tanden controleren.

Ach, als je wilde kon je een mooie tijd hebben en er ook nog wat opsteken.

Kees Blokker en Frans van Gils, Voerendaal/Hengelo (Ov.), 11 januari 2011. Met bijdragen van de LFFD.